Konkordato Başvurusu Yapmadan Önce Sormanız Gereken 12 Soru
Masanızda önümüzdeki üç ayın nakit tablosu duruyor ve satırların çoğu kırmızıyla bitiyor. Bankadan gelen telefonlar sıklaştı, en büyük tedarikçiniz "bu ayki ödeme gelmezse sevkiyatı durduruyoruz" dedi, mali müşaviriniz de bir akşam toplantı çıkışında "konkordatoyu konuşmanın zamanı geldi mi?" diye sordu.
Bu noktaya gelen patronların çoğu ilk görüşmeye aynı soruyla geliyor: "Konkordato bizi kurtarır mı?" Açık söyleyelim, bu soru tek başına cevaplanabilecek bir soru değil. Konkordato bir ağrı kesici değil, daha çok bir ameliyat. İşletme ameliyatı kaldırabiliyorsa nefes aldırır. Kaldıramıyorsa sonu öne çeker.
Hangi grupta olduğunuzu anlamanın yolu, dilekçeyi yazdırmadan önce kendinize birkaç zor soru sormaktan geçiyor. Aşağıdaki 12 soru, yıllar içinde dosyalarda karşılaştığımız tıkanma noktalarından derlendi. Bazıları rakamla ilgili, bazıları hukukla, bazıları da doğrudan sizin ve ailenizin hazır olup olmadığıyla.
Her birine dürüstçe cevap verdiğinizde iki sonuçtan birine varırsınız: ya konkordatonun sizin için gerçek bir seçenek olduğunu görürsünüz ya da başka bir yolun daha mantıklı olduğunu. İkisi de değerli. Konkordatonun temel mantığını henüz okumadıysanız önce Konkordato Nedir? KOBİ'ler İçin Gerçekçi Bir Anlatım yazımıza göz atmanızı öneririz.
Kısa Cevap
Konkordato başvurusundan önce dört şeyi netleştirmeniz gerekir: Borç yükünü bir kenara koyduğunuzda işletmeniz kendi kendini döndürebiliyor mu? Borçlarınızın tam ve doğru listesi elinizde mi? Alacaklılarınızın kanunun aradığı çoğunluğunu ikna edebilecek gerçekçi bir ödeme planı çıkarabilir misiniz? Kayıtlarınız bağımsız denetçinin incelemesinden geçebilir mi? Bu dördünden birine bugün "hayır" diyorsanız başvuruyu bir süre ertelemek, önce eksikleri kapatmak ya da başka bir yolu değerlendirmek çoğu zaman daha doğru olur. Aşağıdaki 12 soru bu dört başlığı ayrıntılandırıyor.
1. Sorun nakitte mi, yoksa işin kendisinde mi?
İlk ve en önemli ayrım bu. Nakit sorunu, işin para kazandığı ama paranın kasaya zamanında girmediği durumdur. İş sorunu ise ürünün, pazarın ya da maliyet yapısının artık çalışmadığı durumdur.
Kayseri'de görüştüğümüz bir mobilya üreticisini düşünün. Siparişler dolu, brüt kâr marjı makul. Ama iki büyük zincir mağaza ödeme vadesini 60 günden 120 güne çekmiş, firma da aradaki boşluğu kısa vadeli kredilerle kapatmış. Bu bir nakit sorunu ve konkordato gibi araçlarla zaman kazanmak işe yarayabilir.
Aynı yıl görüştüğümüz başka bir mobilyacının ise satışları iki yılda yarı yarıya düşmüştü, çünkü ana ürün grubu modası geçmiş bir tasarımdı. Burada borçları ertelemek sorunu çözmez, sadece öteler. Önce iş modelinin düzelmesi gerekir.
2. Borçları bir kenara koyunca işletme para kazanıyor mu?
Bu soruyu duygusal değil, rakamla cevaplamak gerekiyor. Son 12 ayın gerçek rakamlarını alın ve faiz ile kredi anaparası hariç tutun. Geriye kalan faaliyet nakdi pozitif mi?
Basit bir örnek: Aylık ortalama 6 milyon TL tahsilat yapan, hammadde, maaş, kira, enerji ve diğer giderlere aylık 5,4 milyon TL ödeyen bir işletmenin borç ödemeye ayırabileceği tutar en fazla 600 bin TL civarındadır. Ödeme planınızı bu rakamın üzerine kurarsanız plan baştan çöker.
Patronların en çok yaptığı hata, en iyi ayın rakamını ortalama gibi kullanmak. Ödeme planını kötü ayların da yaşanacağını varsayarak kurmak gerekir.
3. Borçlarınızın tam listesi elinizde mi?
Kulağa basit geliyor ama dosyalarda en çok zaman kaybettiğimiz yer burası. "Toplam borcumuz 45 milyon civarı" demek yetmez. Kime, ne kadar, hangi teminatla, hangi vadede borçlu olduğunuzu kalem kalem bilmeniz gerekir. Çünkü konkordatoda her alacak türü aynı muameleyi görmez.
Alacak türü | Konkordatodaki genel durumu | Başvurudan önce yapılacak |
|---|---|---|
Tedarikçi ve teminatsız banka alacakları (adi alacaklar) | Ödeme planına tabidir; indirim ve vade öngörülebilir. | Mutabakat yapın, tutarsızlıkları şimdiden giderin. |
Rehinli alacaklar (ipotek, taşıt rehni vb.) | Rehinle karşılanan kısım konkordatodan genel olarak etkilenmez. | Rehin değerini ve borç tutarını ayrı ayrı tespit edin. |
Vergi ve SGK borçları | Mühlette takip durur; ancak tasdik edilen konkordatoyla indirilemez ve vadelendirilemez. | Güncel dökümü vergi dairesi ve SGK'dan alın. |
İmtiyazlı işçi alacakları | Tam ödenmeleri, tasdik için yeterli teminata bağlanmalıdır (İİK 305). | Birikmiş maaş ve kıdem yükünü hesaplayın. |
Bu tablo genel bir çerçeve. Her dosyada teminat yapısı farklı olduğu için ayrıntıyı mutlaka uzmanla birlikte çıkarmak gerekir.
4. Vergi ve SGK borçlarınız ne durumda?
Patronların en çok yanıldığı konulardan biri bu. Mühlet kararı, 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takipler de dahil olmak üzere takipleri durdurur. Ama bu, vergi ve SGK borcunun konkordato ile indirileceği anlamına gelmez. 6183 sayılı Kanun kapsamındaki kamu alacakları, tasdik edilen konkordatoyla bağlı değildir; projeyle indirilemez ve vadelendirilemez.
Pratikte şu soruyu sormanız gerekir: Kamu borçlarını kendi mevzuatındaki tecil, taksit ya da yapılandırma imkânlarıyla ödeyebilecek nakdi ödeme planına koydum mu? Kamu borcu yüksek olan bir işletmede bu kalem tek başına planın kaderini belirleyebilir.
5. Şahsen kefil olduğunuz krediler var mı?
KOBİ'lerde banka kredilerinin neredeyse tamamında patronun, çoğu zaman da eşinin ya da ortağının şahsi kefaleti bulunur. İcra ve İflas Kanunu'nun 303. maddesine göre konkordatoyu kabul etmeyen alacaklı, kefillere karşı haklarını korur.
İzmir'de elektrik malzemesi toptancılığı yapan bir müşterimizde patron ve eşi, toplam 18 milyon TL'lik banka kredisine müşterek borçlu müteselsil kefildi. Şirket mühlet aldığında bankalardan ikisi doğrudan kefillere yöneldi. Bunu önceden bilmek, aile bütçesini ve şahsi varlıkları baştan planlamak demek.
Kısacası şirketin korunması, sizin şahsen korunduğunuz anlamına gelmez. Bu ayrımı başvurudan önce netleştirin.
6. Kaç alacaklınız var ve çoğunluğu ikna edebilir misiniz?
Konkordato projesinin tasdik edilebilmesi için alacaklıların kanunun aradığı çoğunlukla projeyi kabul etmesi gerekir. İİK 302'ye göre proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını aşan bir çoğunluk tarafından ya da kaydedilmiş alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan bir çoğunluk tarafından kabul edilmelidir. Rehinle karşılanan kısım ile birinci sıradaki imtiyazlı alacaklar bu hesaba katılmaz.
Bu oranlar size şunu söyler: Alacak yapınız oy hesabını doğrudan etkiler. Toplam borcun yüzde 45'ini tek bir banka tutuyorsa ve o banka baştan olumsuzsa işiniz zorlaşır. Buna karşılık küçük tutarlı ama çok sayıda tedarikçiniz varsa, onların desteğini almak sayı çoğunluğu için belirleyici olur.
Başvurudan önce kendinize şunu sorun: En büyük beş alacaklım kim ve onlarla ilişkim ne durumda?
7. Kayıtlarınız bağımsız denetimden geçebilir mi?
Konkordato talebine, ön projede yer alan önerilerin ulaşılabilir olduğuna dair makul güvence veren bir bağımsız denetim raporu eklenmesi gerekir (İİK 286). Bu raporu, yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşları hazırlar ve kayıtlarınızı ayrıntılı biçimde inceler.
Dosyalarda karşılaştığımız tipik sorunlar şunlar:
Ortak cari hesabında yıllardır biriken ve belgelendirilemeyen tutarlar
Fiili stokla kayıttaki stok arasında büyük farklar
Tahsil edilemeyeceği belli olduğu hâlde bilançoda tam değerle duran alacaklar
Kayıt dışı satış ya da faturasız alım izleri
Kayıtlarınızda bu tür sorunlar varsa, başvurudan önce düzeltmek için zaman ayırmanız gerekir. Aksi hâlde rapor aşamasında ya süre kaybedersiniz ya da projenin inandırıcılığı zedelenir.
8. Ödeme planınız gerçekçi mi, yoksa bir umut mu?
Alacaklılar ve mahkeme, projenizi okurken tek bir şeye bakar: Bu plan tutturulabilir mi? Planın dayandığı varsayımları tek tek yazın:
Satışlar hangi gerekçeyle artacak?
Hangi giderler, ne kadar ve ne zaman düşecek?
Satılacak bir varlık varsa piyasa değeri gerçekçi mi, alıcısı belli mi?
Kur ve faiz varsayımlarınız bugünün koşullarıyla uyumlu mu?
Pratik bir test önerelim: Planınızı satışlar yüzde 15 düşük gelirse diye bir kez daha hesaplayın. Plan bu senaryoda da ayakta kalıyorsa sağlam bir zemindesiniz demektir. Ön projenin nasıl hazırlanacağını serinin ilerleyen yazılarında ayrıca ele alacağız.
9. Mühlet süresince işi nasıl döndüreceksiniz?
Mühlet kararı takiplerin çoğunu durdurur ama piyasanın davranışını değiştirmez. Üstelik her takip durmaz: İmtiyazlı işçi alacakları için haciz yoluyla takip yapılabilir, rehinli alacaklılar takip yapabilir ama rehinli malı sattıramaz, kefillere karşı takip ise mühletten etkilenmez. Piyasa tarafında sahada gördüğümüz tablo genelde şudur: Tedarikçiler peşin ister, bankalar kullanılmamış limitleri kapatır, bazı müşteriler sizinle çalışmaktan çekinir.
Bu dönemde şirket faaliyetine konkordato komiserinin gözetimi altında devam eder. Ayrıca İİK 297'ye göre mühlet içinde mahkemenin izni olmadan rehin tesis etmek, kefil olmak, taşınmaz ve duran varlıkları devretmek ya da bunları takyit etmek ve bağışta bulunmak gibi işlemler yapılamaz; yapılırsa hükümsüzdür.
Kendinize sorun: İlk üç ayın hammadde ve maaş ihtiyacını peşin çalışarak karşılayabilir miyim? Cevap hayırsa, mühlet döneminin finansmanını başvurudan önce planlamanız gerekir.
10. Sürecin maliyetini karşılayabilecek misiniz?
Konkordato ücretsiz bir süreç değil. Hukuki temsil, bağımsız denetim raporu, mahkemenin istediği gider avansı ve komiser ücretleri gibi kalemler vardır. Tutarlar mahkemeye, dosyanın büyüklüğüne ve süreç uzunluğuna göre değişir.
Burada önemli olan, bu masrafları karşılayacak nakdi başvurudan önce ayırmış olmanız. Masraflar karşılanamadığı için süreci yarıda bırakmak zorunda kalan dosyaları da ne yazık ki görüyoruz.
11. Ortaklar ve aile aynı masada mı?
Bu soru hukuki değil ama dosyaların kaderini en az hukuk kadar belirliyor. Ortaklardan biri konkordatoyu "yenilgi" olarak görüyorsa, kardeşlerden biri kendi alacağının önce ödenmesini istiyorsa ya da kimin kefil olduğu konusunda gerilim varsa süreç içeriden sarsılır.
Başvurudan önce bütün ortakları aynı masaya oturtun ve şunları netleştirin: Kim hangi kararı verecek, şirkete kim taze kaynak koyabilir, aile içi borç ve alacaklar nasıl ele alınacak? Bu konuşmayı yapmadan dilekçe vermek, işin en zor kısmını mahkeme koridoruna bırakmak demek.
12. Başvuru reddedilirse ne olur, bunu göze alabiliyor musunuz?
Konkordato her zaman tasdikle bitmez. Geçici veya kesin mühlet içinde konkordatonun başarıya ulaşamayacağı anlaşılırsa mahkeme mühleti kaldırıp talebi reddeder. Borçlu iflasa tabi ise İİK 292 uyarınca iflasına da resen karar verilir.
Süreler de önemli: Geçici mühlet üç ay olarak verilir ve toplamda beş ayı geçmemek üzere uzatılabilir. Kesin mühlet bir yıldır; güçlük arz eden özel durumlarda, komiserin gerekçeli raporu ve talebi üzerine mahkeme bu süreyi altı aya kadar uzatabilir. Yani bu uzun bir süreç ve sonu baştan garanti değil.
Bu yüzden son soru aslında şu: Konkordato yolunda yürümezse alternatif planınız ne? Bu soruya cevabınız yoksa, başvurudan önce konkordato mu, iflas mı, yoksa borç yapılandırma mı sorusunu tekrar düşünmenizi öneririz.
Soruları Tek Bakışta Değerlendirin
Aşağıdaki listeyi kendi durumunuza göre işaretleyin. "Hayır" ya da "emin değilim" dediğiniz her madde, başvurudan önce üzerinde çalışmanız gereken bir başlıktır:
Sorunun nakitte olduğundan, işin kendisinde olmadığından eminim.
Borçlar hariç işletme pozitif nakit üretiyor.
Bütün alacaklıların kalem kalem listesi hazır.
Vergi ve SGK borçlarının güncel dökümü elimde.
Şahsi kefaletlerimin toplamını ve riskini biliyorum.
En büyük alacaklılarla ilişkim olumlu ya da en azından konuşulabilir durumda.
Kayıtlarım bağımsız denetime hazır.
Ödeme planım kötümser senaryoda da ayakta kalıyor.
Mühlet döneminin işletme sermayesi planlandı.
Süreç masrafları için nakit ayrıldı.
Ortaklar ve aile aynı karardadır.
Ret ihtimaline karşı bir B planım var.
Bu listede altı ve üzeri "hayır" çıkıyorsa, önce durumunuzu tarafsız bir gözle değerlendirtmeniz faydalı olur. Bunun için ücretsiz işletme değerlendirme raporu iyi bir başlangıç noktası olabilir.
Sahada Gördüğümüz: Kocaeli'de otomotiv yan sanayiye kalıp üreten 50 çalışanlı bir atölyenin sahibi bize geldiğinde dilekçesi hazırdı, avukatıyla da anlaşmıştı. Listeyi birlikte geçtik. İlk iki soruda sorun yoktu, işletme borçlar hariç para kazanıyordu. Ama 7. soruda takıldık: Ortak cari hesabında yıllardır biriken ve belgesi olmayan yaklaşık 9 milyon TL vardı ve stok sayımı kayıtla tutmuyordu. Başvuruyu iki ay erteledik. Bu sürede kayıtlar düzeltildi, en büyük üç alacaklıyla ön görüşme yapıldı. Dosya mahkemeye çok daha temiz gitti.
Aynı dönemde Adana'da tarım makineleri bayiliği yapan bir işletmeyle de çalıştık. Burada listenin yarısından fazlası "hayır" çıktı ve asıl sorun ana markanın bayilik koşullarını değiştirmesiydi. Konkordato yerine bankalarla doğrudan yapılandırma ve stok eritme planı üzerinde durduk. Her dosyanın cevabı konkordato değil. Doğru soruyu sormak, yanlış yolda bir yıl kaybetmekten iyidir.
Bu tür kararlarda dışarıdan, tarafsız bir göz çoğu zaman en büyük katkıyı sağlıyor. Konkordato danışmanlığı sürecinde de ilk işimiz, bu soruları patronla birlikte tek tek ve rakamla cevaplamak oluyor.
Sık Sorulan Sorular
Konkordato başvurusu için şirketin belirli bir büyüklükte olması gerekir mi?
Kanun belirli bir ciro ya da çalışan şartı aramaz. İİK 285'e göre borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlu konkordato talep edebilir; iflas talep edebilecek alacaklılar da borçlu hakkında bu talepte bulunabilir. Ancak süreç masrafları ve bağımsız denetim gereği düşünüldüğünde, çok küçük borç tutarlarında başka yollar daha ekonomik olabilir.
Borçlarımı henüz ödeyebiliyorken başvurabilir miyim?
Evet. Kanun yalnızca ödeyemeyen borçluyu değil, ödeyememe tehlikesi altında olan borçluyu da kapsar. Sahada gördüğümüz, erken davranan işletmelerin ellerinde daha fazla seçenek ve daha fazla pazarlık gücü kaldığıdır.
Başvuru öncesi hazırlık ne kadar sürer?
Dosyanın büyüklüğüne ve kayıtların durumuna göre değişir. Kayıtları düzenli bir işletmede birkaç hafta yetebilirken, kayıt düzeltmesi gereken dosyalarda bu süre birkaç aya uzayabilir. Hazırlığı aceleye getirmek, mahkemede ve alacaklılar karşısında zaman kaybettirir.
Başvurduğum anda icra takipleri durur mu?
Takip yasağı başvuruyla değil, mahkemenin mühlet kararıyla başlar. Mahkeme, İİK 286'da sayılan belgelerin eksiksiz verilmesi hâlinde geçici mühlet kararı verir. Belgelerde eksiklik varsa bu süre uzayabilir. Bu yüzden dosyanın eksiksiz hazırlanması doğrudan koruma zamanınızı etkiler.
Konkordatoyla ilgili temel hükümleri İcra ve İflas Kanunu metninde, 285. ve devamı maddelerde bulabilirsiniz.
Durumunuzu değerlendirmek isterseniz ücretsiz ön görüşme talep edebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut durumunuz için uzman değerlendirmesi gerekir.
Yorumlar