Geçici Mühlet ve Kesin Mühlet Farkı: Ne İşe Yarar, Ne İşe Yaramaz?
Konkordato dosyası mahkemeye girdikten birkaç gün sonra telefon çalar. Arayan patron genelde aynı şeyi sorar: "Hocam, mühlet çıktı, artık rahat mıyız?" Ardından ikinci soru gelir: "Bu geçici mühlet ne zaman kesin olur, olmazsa ne olur?"
Bu soruları bir kez daha duymamak için bu yazıyı yazıyoruz. Çünkü sahada gördüğümüz en pahalı yanlış anlamalardan biri, geçici mühleti "kurtuldum" belgesi gibi okumak. Oysa geçici mühlet, işletmenin nefes almasını sağlayan ama aynı zamanda mercek altına alındığı bir dönem. Kesin mühlet ise başka bir oyun: daha uzun, daha kapsamlı ve alacaklıların masaya gerçekten oturduğu aşama.
Nakit sıkışıklığı yaşayan bir imalatçı ya da ticaret firmasıysanız, muhtemelen şu an bankaların, tedarikçilerin ve belki de icra dairesinin baskısını hissediyorsunuz. Bu yazıda iki mühlet arasındaki farkı İcra ve İflas Kanunu (İİK) maddeleriyle, ama hukuk dilinin içinde boğulmadan anlatacağız. Hangi mühlet neyi durdurur, neyi durdurmaz, ne kadar sürer, hangi noktada dosya düşebilir ve bu dönemi nasıl kullanmanız gerekir; hepsini somut örneklerle ele alacağız. Konkordatonun genel çerçevesini merak ediyorsanız önce Konkordato Nedir? KOBİ'ler İçin Gerçekçi Bir Anlatım yazımıza göz atabilirsiniz.
Kısa Cevap
Geçici mühlet, İİK 286'daki belgeler eksiksiz sunulduğunda mahkemenin verdiği, kural olarak 3 ay süren ve en fazla 2 ay uzatılabilen ilk koruma dönemidir (İİK 287). Bu dönemde geçici komiser işletmeyi inceler ve konkordatonun başarı ihtimalini raporlar. Kesin mühlet ise bu rapor sonucunda başarı ihtimali görülürse verilen 1 yıllık süredir; güçlük arz eden durumlarda 6 aya kadar uzatılabilir (İİK 289). İkisinin koruma etkileri büyük ölçüde aynıdır; çünkü kanun, geçici mühletin kesin mühletin sonuçlarını doğurduğunu söyler (İİK 288). Asıl fark amaçtadır: geçici mühlet "bu işletme kurtarılabilir mi?" sorusunun sorulduğu, kesin mühlet ise kurtarma planının alacaklılarla müzakere edilip oylandığı dönemdir.
İki Mühlet Yan Yana: Temel Farklar
Patronların en çok sorduğu konu süreler ve "kim karar veriyor" meselesi. Aşağıdaki tablo, dosyalarda en sık karıştırılan noktaları bir arada gösteriyor.
Ölçüt | Geçici Mühlet | Kesin Mühlet |
|---|---|---|
Dayanak | İİK 287–288 | İİK 289–290, 294–297 |
Süre | 3 ay | 1 yıl |
Uzatma | En fazla 2 ay (toplam 5 ay) | Güçlük arz eden durumlarda 6 aya kadar (toplam 18 ay) |
Mahkemenin incelemesi | Ağırlıklı olarak belgelerin eksiksiz olup olmadığı | Komiser raporuna göre başarı ihtimali |
Görevli kişi | Geçici komiser | Konkordato komiseri, gerekirse alacaklılar kurulu |
Alacaklıların rolü | İlandan itibaren 7 gün içinde itiraz | Alacak bildirimi, müzakere ve proje oylaması |
Kanun yolu | Geçici mühlet kararlarına karşı kanun yolu kapalı | Kesin mühlet talebinin reddine ve iflas kararına karşı istinaf |
Tablodan çıkan pratik sonuç şu: geçici mühlet kısa bir sınav dönemi. Beş ayı geçemez. Bu süre içinde komiserin "bu iş yürür" diyebileceği bir tablo ortaya koyamazsanız, kesin mühlete geçemezsiniz.
Geçici Mühlet: Ne İşe Yarar?
Geçici mühletin en görünür faydası takip yasağıdır. İİK 294 uyarınca mühlet içinde borçlu aleyhine, 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan kamu alacağı takipleri de dahil olmak üzere takip yapılamaz ve önceden başlamış takipler durur. İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararları da uygulanmaz. Geçici mühlet bu sonuçları doğurduğu için, koruma ilk günden başlar.
Bunun sahadaki karşılığı somut. Konya'da tarım makinelerine döküm parça üreten 70 kişilik bir firmayı düşünün. Hesaplarına üç ayrı icra dosyasından haciz gelmek üzere, bir tedarikçi de ihtiyati haciz almış. Geçici mühlet kararıyla birlikte bu takipler durur, ihtiyati haciz uygulanamaz hale gelir. Firma maaşları ödeyip üretim hattını çalıştırmaya devam edebilir.
Geçici mühletin ikinci işlevi daha az konuşulur ama en az onun kadar önemlidir: inceleme. Mahkeme bir geçici komiser görevlendirir; gerektiğinde komiser sayısı üçe çıkabilir. Komiser defterlere, banka hareketlerine, stoklara ve sözleşmelere bakar. Ön projenizdeki rakamların gerçekçi olup olmadığını sorgular. Kesin mühlet duruşmasından önce mahkemeye yazılı bir rapor sunar.
Geçici mühlet döneminde dikkat etmeniz gerekenler:
İşletmeyi siz yönetmeye devam edersiniz, ancak komiserin gözetimi altındasınız. Mahkeme gerekli görürse bazı işlemleri komiser onayına bağlayabilir.
İİK 297 uyarınca rehin tesis etmek, kefil olmak, ivazsız (karşılıksız) tasarrufta bulunmak, taşınmazları, işletmenin devamı için önemli taşınırları ve devamlı tesisatı devretmek veya bunlar üzerinde takyidat kurmak mahkeme izni olmadan yapılamaz. Mahkeme izin vermeden önce komiserin görüşünü ve varsa alacaklılar kurulunun muvafakatini alır; izinsiz yapılan işlemler hükümsüzdür.
Alacaklılar, mühlet kararının ilanından itibaren 7 gün içinde gerekçeli itirazlarını mahkemeye sunabilir. Bu itirazlar kesin mühlet kararında dikkate alınır.
Geçici mühlet kararı ve görevlendirme gibi kararlara karşı kanun yolu kapalıdır; yani alacaklının elindeki etkili araç, itiraz ve komisere bilgi sunmaktır.
Geçici Mühlet Ne İşe Yaramaz?
Burada yanılgılar başlıyor. Geçici mühlet bir af değildir, bir borç silme kararı değildir ve otomatik olarak kesin mühlete dönüşmez. Dosyalarda karşılaştığımız tablolar şöyle:
Rehinli alacaklı tamamen durmaz. İİK 295'e göre rehinli alacaklı mühlet içinde takip başlatabilir veya mevcut takibine devam edebilir; ancak kural olarak rehinli malın satışı yapılamaz ve muhafaza tedbiri alınamaz. Yani banka ipotekli fabrika binasını bu dönemde icra yoluyla sattıramaz, ama dosya yürür. Bunun bir istisnası da var: rehinli mal projeye göre işletmede kullanılmayacaksa, değeri düşecekse veya muhafazası masraflıysa, mahkeme izniyle satılabilir ve rehinli alacaklıya satış bedelinden ödeme yapılır.
Bazı imtiyazlı alacaklar için haciz yolu açıktır. İİK 206'nın birinci sırasındaki imtiyazlı alacaklar (örneğin işçilerin belirli süreye ait ücret alacakları) için haciz yoluyla takip yapılabilir; iflas yoluyla takip yapılamaz.
Kefiller korunmaz. Mühletin koruması konkordato talep eden borçlu içindir. Şirket kredisine şahsen kefil olan patron ya da ortak, alacaklının takibiyle ayrıca karşılaşabilir. Bu konu, Konkordato'da En Çok Yapılan 7 Hata yazımızda da öne çıkan başlıklardan biriydi.
Ticari ilişkiler kendiliğinden düzelmez. Takip yasağı tedarikçiyi size mal vermeye zorlamaz. Sahada en çok gördüğümüz tablo, tedarikçilerin peşin ödeme istemesi ve nakdin bu yüzden beklenenden hızlı erimesidir.
Bir de sözleşmeler meselesi var. İİK 296 uyarınca işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi için önemli olan sözleşmeler, sırf konkordato talep edildiği gerekçesiyle feshedilemez; sözleşmede bu yönde bir hüküm olsa bile. Kira, enerji, lisans gibi kritik sözleşmeler açısından bu önemli bir güvence. Ama tek taraflı bir koruma değil: sürekli sözleşmelerde mühlet içindeki edimler karşılıklı olarak ifa edilir. Yani elektriği kullanmaya devam ediyorsanız, mühlet döneminin faturasını da ödemeniz gerekir. Ayrıca borçlu, kendisi için aşırı külfetli hale gelen sürekli sözleşmeleri komiserin uygun görüşü ve mahkeme izniyle feshedebilir; karşı tarafın tazminat alacağı projeye tabi olur.
Kesin Mühlete Nasıl Geçilir?
Kesin mühlet kendiliğinden gelmez. İİK 289'a göre mahkeme, geçici mühlet içinde borçluyu ve varsa konkordato talep eden alacaklıyı duruşmaya davet eder. Geçici komiser duruşmadan önce raporunu verir. Mahkeme, alacaklıların itirazlarını da dikkate alarak bir karar verir.
Süreç kabaca şöyle işler:
Geçici komiser incelemesini tamamlar ve yazılı raporunu mahkemeye sunar.
Mahkeme duruşma günü belirler; borçlu ve varsa konkordato talep eden alacaklı davet edilir.
İtiraz eden alacaklıların gerekçeleri ve komiser raporu birlikte değerlendirilir.
Konkordatonun başarıya ulaşma ihtimali görülürse 1 yıllık kesin mühlet verilir ve dosya konkordato komiserine teslim edilir.
Başarı ihtimali görülmezse kesin mühlet talebi reddedilir; İİK 292'de sayılan hallerden biri varsa mahkeme iflasa tabi borçlunun iflasına resen karar verir.
Bu son madde, geçici mühletin neden ciddiye alınması gerektiğini açıklıyor. Reddin sonuçlarını ayrıntılı olarak Konkordato Başvurusu Reddedilirse Ne Olur? yazımızda anlattık. Kesin mühlet talebinin reddine veya iflas kararına karşı istinaf yolu açıktır; 7499 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten sonra bu süre, kararın tebliğinden itibaren iki haftadır (İİK 293).
Kesin Mühlet: Asıl İş Burada Yapılır
Kesin mühlet, işletmenin koruma altında yeniden yapılandığı ve konkordato projesinin alacaklılara sunulduğu dönemdir. Koruma etkileri geçici mühletle aynı şekilde sürer; ama yapılan iş değişir.
Alacak tespiti: Konkordato komiseri, alacaklıları ilanla alacaklarını bildirmeye davet eder. Bildirilen alacaklar defterlerle karşılaştırılır, itirazlı alacaklar ayrıca değerlendirilir.
Alacaklılar kurulu: Mahkeme uygun görürse alacaklılar kurulu oluşturulur. Kurul en fazla yedi kişiden ve tek sayıda üyeden oluşur.
Proje müzakeresi ve oylama: Konkordato projesi alacaklılar toplantısında görüşülür ve oylanır. Kabul için kanunun aradığı alacak ve alacaklı çoğunluğunun sağlanması gerekir.
Tasdik: Proje kabul edilirse komiser raporu ile birlikte dosya mahkemeye gider ve mahkeme tasdik konusunda karar verir.
Kesin mühletin bir yıl olması çoğu patrona uzun gelir. Pratikte öyle değil. İzmir'de soğuk hava deposu olan, otelciliğe ve marketlere ürün dağıtan bir gıda toptancısı örneğinde, alacak tespiti ve tedarikçilerle müzakere tek başına aylar sürdü. Sezonluk nakit akışı nedeniyle projenin ödeme takviminin yeniden düzenlenmesi gerekti; bu da uzatma talebini gündeme getirdi.
Uzatma konusunda bilinmesi gereken: kesin mühlet, güçlük arz eden durumlarda borçlunun veya komiserin gerekçeli talebiyle 6 aya kadar uzatılabilir. Ayrıca kesin mühlet içinde tasdik konusunda karar verilemeyeceği anlaşılırsa, mahkeme mühlet hükümlerinin karar verilinceye kadar devamına hükmedebilir; bu ek süre 6 ayı geçemez (İİK 304). Ama bu araçlar planı ertelemek için değil, gerçek bir güçlüğü aşmak için var. Mahkemeler uzatma taleplerinde somut gerekçe bekler.
Mühlet Döneminde Faiz, Takas ve Yeni Borçlar
Finans sorumlularının özellikle merak ettiği üç teknik konu var.
Faiz: İİK 294 uyarınca, konkordatonun tasdiki halinde, projede aksine hüküm yoksa rehinle temin edilmemiş alacaklar için kesin mühlet tarihinden itibaren faiz işlemesi durur. Uygulamada geçici mühlet tarihini esas alan görüşler de var. Her halükârda bu sonuç tasdike bağlıdır; dosya tasdik edilmezse faiz hesabı farklı sonuçlanır.
Takas: Mühlet döneminde takas, iflastaki takas kurallarına bağlanmıştır ve esas alınacak tarih geçici mühletin ilanıdır. Banka hesaplarındaki bloke ve mahsup işlemlerinde bu nokta, dosyalarda sık tartışılır.
Mühlet içinde yapılan yeni borçlar: Mühlet döneminde işletme çalışmaya devam ettiği için yeni borçlar doğar: hammadde, enerji, maaş. Geçici mühlet kararından sonra komiserin izniyle yapılan borçlar konkordatoya tabi değildir; ödenmezlerse mühlet içinde de takip edilebilirler. Bu borçların zamanında ödenmesi, komiserin raporundaki en kritik göstergelerden biridir. Mühlet içinde yeni borç birikiyorsa, bu durum başarı ihtimalinin olmadığına dair güçlü bir işaret olarak okunabilir.
Geçici Mühleti Verimli Kullanmak İçin Yapılacaklar
Yirmi beş yılı aşkın sürede bir şeyi net öğrendik: geçici mühlet döneminde neler yapıldığı, kesin mühletin alınıp alınamayacağını büyük ölçüde belirliyor. Şu adımları erken atın:
Haftalık nakit takibini kurun. Komiser ilk olarak "mühletten sonra paranız nereye gitti" sorusunu sorar. Gelen ve giden her kuruşun açıklaması hazır olsun.
Ön projeyi güncelleyin. Başvuruda sunulan rakamlar, mühletin ilk haftalarında değişmiş olabilir. Satış tahminlerini ve maliyetleri gerçekleşen verilerle karşılaştırın.
Komiserle şeffaf çalışın. Bilgi saklamak, sonradan ortaya çıktığında dosyanın en büyük güven sorununa dönüşür.
Büyük alacaklılarla erkenden konuşun. Kesin mühlette oylama yapılacak; bankaların ve büyük tedarikçilerin görüşünü şimdiden öğrenmek, projenin şeklini belirler.
İzne tabi işlemleri listeleyin. Bir taşınmaz ya da önemli bir makine satışı planlıyorsanız, İİK 297 kapsamında mahkeme izni gerekip gerekmediğini önceden netleştirin.
Kefalet riskini ayrıca yönetin. Patronun ve ortakların şahsi kefaletlerini ayrı bir tabloda izleyin; mühlet onları korumaz.
Bu süreçte yalnız kalmamak için işin hem finansal hem hukuki tarafını birlikte ele alan bir konkordato danışmanlığı desteği almak, özellikle ilk kez bu süreçten geçen aile şirketleri için zaman kazandırır. Kriz döneminde yönetim alışkanlıklarını gözden geçirmek isterseniz KOBİ'lerde Profesyonel Kriz Yönetimi yazımız da faydalı olabilir.
Sahada Gördüğümüz: Bursa'da otomotiv yan sanayiye kalıp üreten bir firma, geçici mühlet kararını aldıktan sonra ilk iş olarak ertelenmiş makine yatırımına devam etmek istedi. "Takipler durdu, şimdi büyüme zamanı" diye düşünüyordu. Geçici komiser ilk ziyaretinde bu harcamanın kaynağını sordu ve nakit tablosunda karşılığını göremedi. Yatırımı durdurduk, mevcut müşterilerden gelen avans ödemeleriyle üç aylık bir nakit planı yaptık ve tedarikçilere haftalık ödeme takvimi sunduk. Komiser raporunda en çok vurgulanan nokta, mühlet döneminde yeni borç birikmemesiydi. Kesin mühlet bu sayede alınabildi. Ders şu: geçici mühlet, işletmenin büyüme planını değil, hayatta kalma disiplinini sınar.
Sık Sorulan Sorular
Geçici mühlet kararı aldım, kesin mühlet de kesin gelir mi?
Hayır. Kesin mühlet, geçici komiserin raporu ve alacaklıların itirazları değerlendirilerek, konkordatonun başarıya ulaşma ihtimali görülürse verilir (İİK 289). Ret ihtimali her zaman vardır; bu yüzden geçici mühlet dönemi hazırlıksız geçirilmemelidir.
Geçici mühlet ne kadar sürer, uzatılabilir mi?
Geçici mühlet kural olarak 3 aydır. Borçlunun veya geçici komiserin gerekçeli talebiyle en fazla 2 ay uzatılabilir; toplam süre 5 ayı geçemez (İİK 287).
Mühlet döneminde vergi ve SGK borçları için haciz gelir mi?
İİK 294 uyarınca takip yasağı, 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takipleri de kapsar; yani mühlet içinde kamu alacakları için de takip yapılamaz ve başlamış takipler durur. Ancak bu, borcun ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kamu alacaklarının konkordato sürecindeki durumunu dosyanıza özel olarak değerlendirmek gerekir.
Kesin mühlet içinde banka ipotekli malımı satabilir mi?
Rehinli alacaklı mühlet içinde takip başlatabilir veya takibine devam edebilir; ancak kural olarak rehinli malın satışı yapılamaz ve muhafaza tedbiri alınamaz (İİK 295). İstisna olarak, rehinli mal işletmede kullanılmayacaksa, değeri düşecekse veya muhafazası masraflıysa mahkeme izniyle satılabilir.
Mühlet döneminde şirketin malını satabilir miyim?
Olağan ticari faaliyet kapsamındaki satışlarınıza devam edebilirsiniz. Ancak taşınmazların ve işletme için önemli taşınırların devri, rehin tesisi, kefil olma gibi İİK 297'de sayılan işlemler için mahkeme izni gerekir; izinsiz yapılan bu işlemler hükümsüzdür ve ayrıca mühletin kaldırılmasına yol açabilir.
İcra ve İflas Kanunu'nun güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz. Serinin bir sonraki yazısında konkordato ön projesinin nasıl hazırlandığını ele alacağız.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut durumunuz için uzman değerlendirmesi gerekir.
Yorumlar