Aile Şirketlerinde Konkordato: Ortaklar Arası Anlaşmazlıklar
Bir aile şirketinde konkordato konuşulmaya başlandığında masada iki ayrı kriz olur. Birincisi herkesin bildiği kriz: vadesi geçen çekler, sıkışan banka limitleri, SGK ve vergi borcu, aranmayan telefonlar. İkincisi kimsenin yüksek sesle söylemediği kriz: ortaklar arasındaki kırgınlık.
Patronların en çok sorduğu soru "konkordato bizi kurtarır mı?" olsa da aile şirketlerinde asıl soru çoğu zaman şudur: "Biz bu kararı birlikte verebilir miyiz?" Ağabey bankalara kişisel kefil olmuştur, küçük kardeş üretimin başındadır ve kefaleti yoktur. Babadan kalan fabrika arsası annenin üzerinedir. Bir ortak şirkete yıllar içinde para koymuştur, diğeri şirketten para çekmiştir. Hepsi aynı kâğıda imza atacaktır ama hiçbirinin kaybı aynı değildir.
Dosyalarda karşılaştığımız tablo şu: aile şirketleri konkordatoya genellikle mali tablolar yüzünden değil, karar alma sürecindeki tıkanma yüzünden geç kalıyor. Bu yazıda ortaklar arası anlaşmazlıkların konkordato sürecini nasıl etkilediğini, kanunun bu konuda ne söylediğini ve sahada işe yarayan çözümleri anlatacağız. Konkordatonun temel mantığına yabancıysanız önce Konkordato Nedir? KOBİ'ler İçin Gerçekçi Bir Anlatım yazımıza göz atmanızı öneririz.
Kısa Cevap
Aile şirketinde konkordato başvurusunu ortaklar tek tek değil, şirketin yönetim organı karara bağlar; anonim şirkette bu yönetim kuruludur. Ancak hukuken başvuru yapılabilmesi, sürecin başarılı olacağı anlamına gelmez. Kesin mühlet ve tasdik aşamasında komiser ve alacaklılar, ortakların birbirine ve şirkete olan borç-alacak ilişkilerini, kişisel kefaletleri ve son dönemde aile içinde yapılan devirleri yakından inceler. Mühlet şirketi korur, ortakların kişisel kefaletlerini korumaz. Ortaklar başvurudan önce kim ne kaybediyor, kim ne katkı koyuyor sorusunu yazılı bir protokole bağlamazsa, süreç genellikle mahkemeden önce aile içinde tıkanır.
Aile Şirketinde Konkordato Neden Daha Zor?
Mali açıdan bakınca aile şirketi ile ortaklı bir kurumsal şirket arasında büyük fark yoktur. Fark, kararların kimin elinde olduğunda ve ortakların şirketle ne kadar iç içe geçtiğindedir. Sahada en sık gördüğümüz zorluklar şunlar:
Kişisel kefaletler eşit dağılmamıştır. Bankalar genellikle en görünür ortaktan, çoğu zaman da kurucu babadan veya büyük kardeşten kefalet ister. Konkordato şirketi rahatlatırken bu kişinin riskini olduğu gibi bırakabilir.
Ortaklar cari hesabı karışıktır. Bir ortağın şirkete borç verdiği, diğerinin şirketten para çektiği yıllar boyunca biriken hesaplar, ön projede açıklanması gereken kalemlere dönüşür.
Şirket varlıkları ile aile varlıkları iç içedir. Fabrika binası bir ortağın şahsına kayıtlı, araçlar bir yeğenin şirketine kiralanmış olabilir.
Bilgi eşit paylaşılmaz. Finansı yöneten ortak tabloyu bilir, diğerleri ilk kez danışmanın sunumunda gerçek borç rakamını görür. Güven kaybı burada başlar.
Yönetim ile aile rolleri karışır. Yönetim kurulu toplantısı bir anda bayram sofrasındaki eski kırgınlıkların konuşulduğu yere döner.
Bunların hiçbiri kanunda yazan bir engel değildir. Ama her biri, komiserin raporuna ve alacaklıların güvenine doğrudan yansır.
Başvuru Kararını Kim Verir? Bir Ortak "Hayır" Derse Ne Olur?
İcra ve İflas Kanunu madde 285'e göre, vadesi gelmiş borçlarını ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlu konkordato talep edebilir. Şirketlerde borçlu, şirketin kendisidir. Anonim şirkette bu iradeyi, yönetim ve temsil yetkisi gereği yönetim kurulu oluşturur; limited şirkette ise müdür veya müdürler kurulu. Türk Ticaret Kanunu madde 377 ayrıca borca batıklık hâlinde yönetim kurulunun iflas talebiyle birlikte konkordato da talep edebileceğini düzenler.
Bu, pratikte şu anlama gelir: Başvuru için ortakların tamamının imzası şart değildir, yönetim kurulu kararı gerekir. Esas sözleşmede ağırlaştırıcı hüküm yoksa yönetim kurulu üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanır ve kararlarını toplantıda hazır bulunanların çoğunluğu ile alır (TTK madde 390). Oylar eşit çıkarsa konu bir sonraki toplantıya kalır; orada da eşitlik olursa öneri reddedilmiş sayılır.
Sorun, yönetim kurulunda eşit güçte iki aile kolunun bulunduğu durumlarda çıkar. Üç kardeşin ikisi "başvuralım", biri "biraz daha bekleyelim" diyorsa karar çıkar. İki kardeş, iki üye ve iki farklı görüş varsa karar çıkmaz. Bu kilitlenme bazen aylar sürer. O aylarda icra takipleri ilerler, hacizler gelir ve konkordato için gereken zaman kaybedilir. Konkordatoda en çok yapılan hatalar arasında geç başvuruyu ilk sıraya koymamızın sebebi de budur.
Bilinmesi gereken bir başka nokta: İİK 285, iflas talebinde bulunabilecek alacaklıların da gerekçeli bir dilekçeyle konkordato talep edebileceğini düzenler. Yani teoride kapı tek taraflı da açılabilir. Ama ortakların desteklemediği, ön projesini sahiplenmediği bir konkordatonun başarı şansı düşüktür.
Kefalet Meselesi: Şirket Korunur, Ortak Korunmaz mı?
Aile şirketlerindeki en sert tartışmalar genellikle kefalet üzerinden çıkar. Çünkü konkordato, ortakların riskini eşit biçimde azaltmaz.
İİK madde 294'e göre mühlet içinde borçlu aleyhine takip yapılamaz ve başlamış takipler durur. Bu koruma şirkete aittir. Şirketin kredisine kefil olan ortağa karşı alacaklının takip başlatması veya sürdürmesi bu hükümle engellenmez.
Tasdik aşamasında da durum benzerdir. İİK madde 303'e göre konkordatoya muvafakat etmeyen alacaklı, borçtan birlikte sorumlu olanlara, yani kefillere ve müşterek borçlulara karşı bütün haklarını korur. Konkordatoyu kabul eden alacaklı ise haklarını koruyabilmek için kanunda yazılı şartlara uymak zorundadır: toplantının gün ve yerini en az on gün önce bu kişilere bildirmek ve alacağını ödeme karşılığında onlara devretmeyi teklif etmek.
Bunun aile içindeki karşılığı şudur:
Ortak | Şirket kredilerinde kişisel kefaleti | Konkordatodan beklentisi |
Kurucu baba | Var, yüksek tutarda | Şirket kurtulsun ama evim gitmesin |
Büyük kardeş | Var, orta tutarda | Bankayla ayrıca anlaşmak |
Küçük kardeş | Yok | Şirketin yaşaması, maaşın sürmesi |
Gelin / damat ortak | Yok | Kendi payının değerini korumak |
Bu tabloyu ortaklarla açıkça konuşmadan konkordato kararı almak, sonradan "beni ortada bıraktınız" kavgasına zemin hazırlar. Sahada önerdiğimiz yol, kefil ortakların bankalarla ayrı bir müzakere planını konkordato ön projesiyle eş zamanlı hazırlamak ve diğer ortakların bu yükü nasıl paylaşacağını önceden yazıya dökmektir.
Ortakların Şirketle Borç-Alacak İlişkisi
Aile şirketlerinde bilançonun en hassas iki kalemi ortaklardan alacaklar ve ortaklara borçlardır. Konkordato ön projesinde ve bağımsız denetim raporunda bu kalemler mutlaka sorgulanır. Konkordato ön projesinin nasıl hazırlandığını anlattığımız yazıda da belirttiğimiz gibi, alacaklılar şirketin gerçek durumunu görmek ister; aile içi hesaplar bu resmin en bulanık kısmıdır.
Ortakların şirketten alacakları
Bir ortak yıllar içinde şirkete kendi cebinden para koymuşsa, bu tutar şirket açısından bir borçtur. Konkordato projesinde bu alacağın nasıl ele alınacağı, alacaklıların bakışını doğrudan etkiler. Bankaya ve tedarikçiye yüzde 40 ödeme teklif eden bir şirketin ortağına tam ödeme planlaması, alacaklılar arasında adil ve dengeli dağıtım beklentisiyle çelişir; hem oylamada hem tasdikte ciddi risk doğurur.
Oylama açısından da dikkat gerekir. İİK madde 302, alacak ve alacaklı çoğunluğunun hesabında borçlunun eşi ve çocuğu ile kendisinin ve evlilik bağı sona ermiş olsa dahi eşinin anası, babası ve kardeşinin alacaklarının dikkate alınmayacağını düzenler. Kanunun lafzı gerçek kişi borçluyu esas alır. Maddede şirket ortakları ayrıca sayılmaz; ancak borçlunun bir şirket olduğu dosyalarda ortak ve aile alacakları her zaman dikkat çeker. Uygulamada komiserler bu alacakların gerçekliğini ve belgelerini ayrıca inceler. Aile içi alacaklarla çoğunluk sağlamaya dayalı bir plan, en hafif ifadeyle büyük risk taşır.
Sahada işe yarayan yaklaşım, ortakların kendi alacaklarını diğer alacaklıların arkasına koymayı yazılı olarak kabul etmesidir. Bu, alacaklılara "ilk fedakârlığı biz yapıyoruz" mesajı verir ve müzakereyi ciddi ölçüde kolaylaştırır.
Şirketin ortaklardan alacakları
Tersi de sık görülür: ortaklar şirketten yıllar içinde ciddi tutarlar çekmiş, bu tutarlar ortaklardan alacak olarak bilançoda durmaktadır. Alacaklılar bu kalemi gördüğünde ilk sorusu şudur: "Şirket bizden indirim isterken, ortaklar şirkete olan borcunu ne zaman ödeyecek?" Bu sorunun cevabı ön projede net olmalıdır. Aksi hâlde aile içinde "kim ne çekti" tartışması, alacaklılar toplantısına taşınır.
Son Bir Yılda Aile İçinde Yapılan Devirler
Kriz yaklaşırken bazı patronlar içgüdüsel olarak varlıkları "korumaya" çalışır. Arsa eşin üzerine geçirilir, araç oğlun şirketine satılır, makine kardeşin firmasına düşük bedelle devredilir. Bu işlemleri dosyalarda sık görüyoruz ve çoğu zaman şirkete yarardan çok zarar getirdiğine tanık oluyoruz.
Bunun iki hukuki sonucu vardır:
Mühletten sonra izinsiz işlem hükümsüzdür. İİK madde 297'ye göre mühlet kararından itibaren borçlu, mahkemenin izni olmadan rehin tesis edemez, kefil olamaz, taşınmazlarını ve işletmesinin sürekli tesisatını devredemez veya bunlar üzerinde takyidat tesis edemez, ivazsız tasarrufta bulunamaz. Bu kurala aykırı işlemler hükümsüzdür.
Mühletten önceki aile içi devirler de sonradan sorgulanabilir. Konkordato başarısız olur ve şirket iflas ederse ya da alacaklılar haciz yoluyla aciz belgesi alırsa, İİK madde 277 ve devamındaki tasarrufun iptali hükümleri gündeme gelebilir. 25 Aralık 2025'te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanunla değiştirilen İİK madde 278'e göre, iflasın açılmasından veya aciz belgesinin düzenlenmesinden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir. Altsoy, üstsoy, üçüncü derece dahil kan ve kayın hısımları, eş (son bir yıl içinde boşanmış olsa bile), evlat edinen ve evlatlık ile aynı konutta yaşayanlarla yapılan ivazlı işlemler de gerçek değerine uygun karşılık ispatlanmadıkça bağışlama sayılır.
Yani "babamın arsasını kız kardeşime satmıştık, parası da ödendi" demek yetmez; ödemenin banka kaydıyla ve gerçek değere uygun olduğunun gösterilmesi gerekir. Ayrıca İİK 279 ve 280'de farklı sürelere bağlı başka iptal sebepleri de vardır. Bu işlemler komiserin raporunda da yer bulur ve alacaklıların güvenini zedeler.
Mühlet Döneminde Ortaklar Arası Kavga
Geçici mühlet ve kesin mühlet döneminde şirket komiserin gözetimi altında faaliyetine devam eder. İİK madde 297, mahkemenin bazı işlemlerin ancak komiserin izniyle yapılmasına veya işletmenin faaliyetinin borçlu yerine komiser tarafından yürütülmesine karar verebileceğini düzenler. Borçlu kurallara veya komiserin talimatlarına aykırı davranırsa, mahkeme tasarruf yetkisini kaldırabilir ya da İİK 292 uyarınca mühleti kaldırıp iflasa tabi borçlunun iflasına karar verebilir.
Ortaklar arasındaki kavga tam burada pahalıya mal olur. Bir ortağın komiserden habersiz tahsilat yapması, diğerinin bankaya ayrı bir yazı göndermesi, ortakların birbirini komisere şikâyet etmesi, mahkemenin gözünde şirketin yönetilemediğine dair güçlü bir işarettir. Alacaklılar da aynı şeyi görür. Alacaklılarla iletişim konusunu ele aldığımız yazıda vurguladığımız gibi, alacaklılar tek bir muhatap ve tek bir ses bekler.
Bizim sahadaki kuralımız basit: mühlet boyunca şirket adına dışarıyla konuşacak tek bir kişi belirlenir, ortaklar arasındaki tartışma yönetim kurulu toplantısının içinde kalır.
Ortaklar Anlaşamıyorsa: Masadaki Seçenekler
Her aile şirketi konkordato kararında uzlaşamaz. Uzlaşma yoksa seçenekleri soğukkanlı biçimde masaya koymak gerekir:
Seçenek | Ne zaman işe yarar? | Dikkat edilecek nokta |
Yazılı ortaklar protokolü | Ortaklar konkordatoda hemfikir ama yük paylaşımında değil | Kefalet, sermaye katkısı ve yönetim rolü açıkça yazılmalı |
Bir ortağın payını devredip ayrılması | Bir ortak süreci taşımak istemiyor | Pay değeri gerçekçi belirlenmeli, ödeme planı şirketi yormamalı |
Bağımsız yönetici veya danışman | Ortaklar birbirine güvenmiyor | Yetki sınırları önceden tanımlanmalı |
Aile arabuluculuğu | Sorun mali değil, kişisel kırgınlık | Mahkeme takviminden önce yapılmalı |
Haklı sebeple fesih davası | Ortaklık fiilen bitmiş, hiçbir uzlaşma yok | Son çaredir, uzun sürer ve şirket değerini eritir |
Anonim şirkette sermayenin en az onda birini (halka açık şirkette yirmide birini) temsil eden pay sahipleri haklı sebeplerle şirketin feshini mahkemeden isteyebilir (TTK madde 531). Mahkeme fesih yerine, davacı ortakların paylarının gerçek değeri ödenerek ortaklıktan çıkarılmasına veya duruma uygun başka bir çözüme de karar verebilir. Limited şirkette ise her ortak haklı sebeple fesih davası açabilir (TTK madde 636). Ama kriz içindeki bir şirkette bu yolun maliyeti genellikle herkes için yüksektir. Bizim deneyimimizde bu davaya giden ailelerin önemli bir kısmı, dava sürerken şirketin değerini de kaybediyor.
Başvurudan Önce Ortaklar Protokolünde Olması Gerekenler
Konkordato kararı alınmadan önce ortakların imzalayacağı kısa bir iç protokol, sürecin en ucuz sigortasıdır. İçinde en az şunlar olmalı:
Şirketin gerçek borç tablosunun tüm ortaklarla paylaşıldığı ve ortakların bunu gördüğü
Kişisel kefaletlerin listesi ve kefil ortakların yükünün nasıl paylaşılacağı
Ortakların şirketten alacaklarının konkordato projesinde nasıl ele alınacağı (sıra, oran, vade)
Şirketin ortaklardan alacaklarının nasıl kapatılacağı
Ortakların varsa taze kaynak, teminat veya kişisel varlık katkısı
Mühlet boyunca şirketi kimin temsil edeceği ve dış iletişimi kimin yürüteceği
Anlaşmazlık çıkarsa kime başvurulacağı (bağımsız danışman, arabulucu vb.)
Bu protokol bir kanun şartı değildir. Ama dosyayı inceleyen komisere ve alacaklılara "bu ailede bir yönetim var" mesajını verir. Kriz dönemlerinde yönetim disiplinini anlattığımız KOBİ'lerde profesyonel kriz yönetimi yazımız da bu açıdan faydalı olabilir.
Sahada Gördüğümüz: Kayseri'de çelik kapı üreten, iki kardeş ve kuzenlerinin ortak olduğu bir şirketle çalıştık. Yaklaşık 85 milyon TL borcun 50 milyon TL'si bankalara aitti ve bu kredilerin neredeyse tamamında yalnızca büyük kardeşin kişisel kefaleti vardı. Kuzenler ilk toplantıda konkordatoya hemen "evet" dedi; büyük kardeş ise aylarca direndi, çünkü şirket korunurken evinin ve arsasının risk altında kalacağını biliyordu. Kilidi açan, hukuki bir formül değil yazılı bir protokol oldu: kuzenler kendi cari hesap alacaklarını diğer alacaklıların arkasına koymayı kabul etti, küçük kardeş kişisel bir gayrimenkulünü bankalarla yapılacak müzakerede teminat olarak sunmayı üstlendi. Yönetim kurulu kararı o hafta çıktı. Bu bir başarı garantisi değildi; ama ortaklar aynı masada durduğu için alacaklılar da projeyi ciddiye aldı.
Bu tür dosyalarda ortaklar arasındaki uzlaşmayı sağlamak, çoğu zaman mahkeme dilekçesini yazmaktan daha uzun sürer. Konkordato danışmanlığı sürecinde ilk haftaları bu iç düzene ayırmamızın nedeni budur.
Sık Sorulan Sorular
Ortaklardan biri karşı çıkarsa şirket konkordato başvurusu yapabilir mi?
Şirket adına başvuru kararını yönetim organı verir; anonim şirkette bu yönetim kurulu, limited şirkette müdür veya müdürler kuruludur. Esas sözleşmede farklı bir hüküm yoksa kurulun toplantı ve karar nisabı sağlandığında, bir ortağın karşı çıkması başvuruyu tek başına engellemez. Ancak karşı çıkan ortak süreci içeriden zorlaştırabilir; bu yüzden hukuki çoğunluktan çok fiilî uzlaşma önemlidir.
Konkordato ortakların kişisel kefaletlerini de korur mu?
Hayır. Mühletin sağladığı takip yasağı borçlu şirkete yöneliktir. Kefil ortağa karşı takip başlatılması veya sürdürülmesi bu korumanın kapsamında değildir. Tasdik sonrasında da konkordatoya muvafakat etmeyen alacaklı kefillere karşı haklarını korur (İİK 303). Kefil ortaklar için bankalarla ayrı bir müzakere planı yapmak gerekir.
Ortak olarak şirkete verdiğim borcu konkordatoda geri alabilir miyim?
Ortağın şirketten alacağı da projede yer alır, ama diğer alacaklılardan daha avantajlı bir ödeme planı ciddi ret ve tasdik riski doğurur. Alacaklılar, ortakların fedakârlığını görmek ister. Uygulamada ortak alacaklarının diğer alacaklıların arkasına bırakılması, projenin kabul şansını artıran bir adımdır.
Konkordato öncesinde aile içinde yaptığımız taşınmaz devirleri sorun olur mu?
Olabilir. Mühlet kararından sonra mahkeme izni olmadan yapılan taşınmaz devri hükümsüzdür (İİK 297). Mühletten önce yakın akrabalara yapılan devirler ise şirket iflas ederse veya alacaklılar aciz belgesi alırsa tasarrufun iptali davalarının konusu olabilir. Yakın akrabayla yapılan işlemlerde, gerçek değere uygun bedelin ödendiğini belgelerle ispat edebilmek gerekir.
Durumunuzu değerlendirmek isterseniz ücretsiz ön görüşme talep edebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut durumunuz için uzman değerlendirmesi gerekir.
Yorumlar