Konkordato Sonrası İşletmeyi Nasıl Ayakta Tutarız?

Mahkeme konkordatoyu tasdik etti. Avukatınız telefonda "geçmiş olsun, bu iş bitti" dedi, muhasebeci derin bir nefes aldı, siz de belki iki yıldır ilk kez deliksiz bir gece uyudunuz. Bunu çok iyi anlıyoruz. Geçici mühlet, kesin mühlet, komiser raporları, alacaklı toplantıları ve bitmeyen evrak trafiği kimse için kolay değil.

Ama size açık konuşmamız gerekiyor: Dosyalarda karşılaştığımız en zor tablolar çoğu zaman mühlet döneminde değil, tasdikten sonraki ilk iki yılda ortaya çıkıyor. Proje kâğıt üzerinde tutmuştu, alacaklılar oy vermişti, mahkeme onaylamıştı. Sonra bir taksit gecikti, bir tedarikçi peşin para istedi, vergi dairesinden yazı geldi ve şirket kendini yeniden aynı girdabın içinde buldu.

Bu yazı, konkordato serimizin son halkası. Konkordatosu tasdik edilmiş ya da tasdike yaklaşmış bir işletmenin patronu veya finans sorumlusu olarak önümüzdeki ayları nasıl yöneteceğinizi, sahada gördüklerimizle anlatmaya çalışacağız. Hukuki sonuçları da işin ticari tarafını da birlikte ele alacağız, çünkü bu dönemde ikisi birbirinden ayrı yürümüyor.

Kısa Cevap

Tasdik kararı, konkordato projesini kabul oyu veren ve vermeyen alacaklılar için bağlayıcı hale getirir; ama işletmeyi ayakta tutan şey kararın kendisi değil, ödeme takvimine aksatmadan uymaktır. Projeye uygun ödeme yapılmayan alacaklı, konkordatonun kendisi bakımından feshini isteyebilir ve bu durumda vazgeçtiği kısım dahil alacağının tamamını yeniden talep edebilir. Bu yüzden tasdikten sonraki ilk 90 günde haftalık nakit planı kurmak, konkordato dışında kalan borçları (vergi, SGK, rehinli krediler, yeni borçlar) ayrı bir listede izlemek, tedarikçi ve bankalarla güveni küçük ama tutulan sözlerle yeniden inşa etmek ve krizi doğuran yönetim alışkanlıklarını değiştirmek gerekir.

Tasdik Kararı Neyi Değiştirir, Neyi Değiştirmez?

Patronların en çok sorduğu soru şu: "Artık borçlarımdan kurtuldum mu?" Cevap: Projede ne yazıyorsa o kadar. Tasdik edilen konkordato, kural olarak konkordato talebinden önce (ve mühlet içinde komiser izni olmadan) doğmuş alacaklar bakımından, projeye evet diyen de hayır diyen de bütün alacaklıları bağlar (İcra ve İflas Kanunu m. 308/c). Yani yüzde 40 indirim ve 24 ay vade öngören bir projede, karşı oy kullanan tedarikçi de bu şartlara tabidir.

Mühlet döneminin nasıl işlediğini geçici mühlet ve kesin mühlet farkını anlattığımız yazıda ele almıştık. Tasdikten sonra tablo değişir ve bazı şeyler olduğu gibi kalır:

• Mühletin koruma kalkanı yerini projeye bırakır. Proje bağlayıcı hale geldiğinde mühlet dönemi sona erer; kapsamdaki alacaklar artık projede yazan şartlarla ödenir ve mühletten önce başlamış takiplerde henüz paraya çevrilmemiş hacizler düşer (İİK m. 308/ç). Ama bu korumanın bedeli, projedeki takvime uymanızdır.

• Kamu alacakları konkordatonun dışındadır. 6183 sayılı Kanun kapsamındaki vergi ve SGK prim borçları, faiz ve fer'ileriyle birlikte konkordato projesine bağlı değildir; bunlar için ayrı bir ödeme planı gerekir.

• Rehinli alacaklar ayrı bir düzene tabidir. Bankaya ipotek verdiğiniz bir kredi, rehinle karşılanan kısmı bakımından projedeki indirimden kural olarak etkilenmez. Rehinli alacaklılarla kanundaki çoğunlukla bir yapılandırma anlaşması yapılmışsa (İİK m. 308/h), o anlaşmanın şartları da proje takvimi kadar titizlikle izlenmelidir.

• Kefaletler kendiliğinden ortadan kalkmaz. Alacaklının kefillere başvurabilmesi, konkordatoda nasıl oy kullandığına ve kanundaki şartlara bağlıdır (aşağıda anlatıyoruz). Patronun şahsen kefil olduğu kredilerde bu konu doğrudan aile bütçesini ilgilendirir.

Ayrıca mahkeme, tasdik ettiği konkordatonun yerine getirilmesini sağlamak için kayyım atayabilir (İİK m. 306). Kayyım atanmışsa, işletmenin durumu ve borçlunun ödeme gücünü koruyup korumadığı hakkında iki ayda bir mahkemeye rapor verir; alacaklılar da bu raporları inceleyebilir. Bunu bir denetim yükü olarak değil, size dışarıdan disiplin kazandıran bir araç olarak görmenizi öneriyoruz.

Tasdikten Sonraki İlk 90 Gün: Öncelik Sırası

Sahada gördüğümüz başarılı dosyaların ortak noktası, tasdikin ertesi sabahı bir uygulama planıyla güne başlamaları. Müşterilerimizle genellikle şu sırayla ilerliyoruz:

1. Ödeme takvimini tek sayfaya indirin. Hangi alacaklıya, hangi tarihte, ne kadar ödeneceğini gösteren tek bir tablo hazırlayın. Muhasebe programındaki dağınık kayıtlar yetmez; bu tablo patronun masasında ve finans sorumlusunun ekranında aynı anda dursun.

2. Konkordato dışı borçları ayrı listeleyin. Vergi, SGK, rehinli krediler, mühlet döneminde komiser izniyle doğan borçlar ve tasdikten sonra doğacak yeni borçlar. Bu listedeki bir aksama, proje ödemelerini eksiksiz yapsanız bile şirketi zor durumda bırakabilir.

3. 13 haftalık nakit akış tablosu kurun. Her pazartesi güncellenen, tahsilat ve ödemeleri hafta hafta gösteren basit bir tablo yeterli. Aşağıda ayrıntısını anlatıyoruz.

4. İlk taksiti mümkünse erken ödeyin. İlk proje ödemesini vadesinden birkaç gün önce yapmak, alacaklıların gözünde "bu firma sözünü tutuyor" algısını herhangi bir yazışmadan daha hızlı kurar.

5. Kayıtlardaki şerhlerin durumunu kontrol edin. Mühlet kararıyla birlikte tapu, ticaret sicili gibi yerlere yapılan bildirimlerin tasdikten sonraki durumunu avukatınızla birlikte gözden geçirin.

6. Ekibe açıklama yapın. Çalışanlar uzun süredir "şirket batıyor mu" sorusuyla yaşıyor. Kısa ve net bir toplantıyla neyin değiştiğini ve önümüzdeki dönemin kurallarını anlatın.

Bu adımların çoğu kanunun aradığı bir formalite değil; ama tasdik sonrası dönemi yönetmenin iskeletini oluşturuyor.

Taksit Gecikirse Ne Olur? Risk Tablosu

Konkordato sonrası en büyük risk, tek bir alacaklıya yapılacak ödemenin aksamasıdır. Kanun, kendisine projeye uygun ödeme yapılmayan alacaklıya, konkordatonun kendisi bakımından feshini isteme imkânı tanır (İİK m. 308/e). Fesih kararı verilirse o alacaklı, projeyle vazgeçtiği kısım dahil alacağının tamamını yeniden isteyebilir. Diğer alacaklılar bakımından ise konkordato kural olarak yürümeye devam eder.

Bir örnekle anlatalım. Karaman'da bisküvi üreten bir firma düşünün. Un tedarikçisinin 2 milyon TL'lik alacağı, projede yüzde 35 indirimle 1,3 milyon TL'ye düşmüş ve 20 aylık taksite bölünmüş. Firma taksitleri aksatır ve tedarikçi fesih yoluna giderse, masaya yeniden 2 milyon TL'nin ödenmemiş kısmı gelir. Yani tek bir tedarikçi yüzünden, aylarca emek verilerek kazanılan indirim buharlaşabilir.

Durum	Olası sonuç	Ne yapmalı?
Proje taksitinin gecikmesi	İlgili alacaklı, konkordatonun kendisi bakımından feshini isteyebilir (İİK m. 308/e)	Gecikme ihtimalini önceden görün, alacaklıyla vadeden önce yazılı olarak konuşun.
Konkordatonun kötüniyetle elde edildiğinin ortaya çıkması	Her alacaklı konkordatonun tamamen feshini isteyebilir (İİK m. 308/f)	Projede ve raporlarda gerçeğe aykırı bilgi olmamalı, hiçbir alacaklıya gizli ek ödeme sözü verilmemeli.
Bir alacaklıya projede öngörülenden fazlasının vaat edilmesi	Bu tür vaatler hükümsüzdür (İİK m. 308/d)	Proje dışında hiçbir alacaklıya ayrıcalık tanımayın.
Vergi veya SGK taksitinin aksaması	Kamu alacağı için tahsil işlemleri yeniden gündeme gelebilir	Kamu borcu planını proje ödemeleriyle aynı ciddiyetle izleyin.
Rehinli kredi taksitinin aksaması	Banka, rehnin paraya çevrilmesi yoluna gidebilir	Bankayla yapılan ayrı anlaşmanın şartlarını takvime işleyin.

Şunu da ekleyelim: Ödeyemeyeceğinizi gördüğünüz anda alacaklıyı aramak, vade geçtikten sonra aramaktan her zaman iyidir. Alacaklılarla iletişimi anlattığımız yazıdaki ilkeler tasdikten sonra da aynen geçerli.

Kamu Borçları, Kefaletler ve Yeni Borçlar: Görünmeyen Yük

Dosyalarda en sık karşılaştığımız hata, bütün enerjinin proje ödemelerine verilip konkordato dışında kalan yükün ihmal edilmesi. Üç başlığa özellikle dikkat çekmek istiyoruz.

Vergi ve SGK borçları

Kamu alacakları, faiz ve fer'ileriyle birlikte konkordatonun dışındadır; projeyle indirilemez. Bu borçlar genellikle 6183 sayılı Kanun kapsamında tecil ve taksitlendirme yoluyla yönetilir; taksitlendirmede faiz de işler. Bir taksitin aksaması, tecilin bozulmasına ve tahsil işlemlerinin yeniden başlamasına yol açabilir. Bu yüzden kamu borcu planını proje takvimiyle aynı tabloda göstermenizi öneriyoruz.

Patronun şahsi kefaletleri

Konkordatoya kabul oyu vermeyen alacaklı, borçlunun kefillerine ve müşterek borçlularına karşı haklarını korur. Kabul oyu veren alacaklının bu haklarını koruyabilmesi için ise kanunda bazı şartlar aranır (İİK m. 303). Pratikteki anlamı şu: Şirket indirimli ödeme yaparken banka, aradaki fark için sizin şahsi kefaletinize başvurabilir. Tasdikten sonra ilk işlerden biri, kefil olduğunuz bütün kredileri ve çekleri tek tek listeleyip avukatınızla değerlendirmek olmalı.

Tasdikten sonra doğan yeni borçlar

Konkordato, kural olarak talepten önce doğan alacakları kapsar. Tasdikten sonra aldığınız hammadde, imzaladığınız kira sözleşmesi, ödediğiniz maaş projenin dışındadır ve normal vadesinde ödenmek zorundadır. Mersin'de narenciye paketleyen bir işletmede, sezon başında açılan yeni tedarik borçlarının proje taksitleriyle aynı aylara denk geldiğini ve nakdin iki tarafa birden yetmediğini gördük. Çözüm basitti ama geç kalınmıştı: Sezon finansmanını tasdikten önce planlamak.

Nakit Yönetimi: Haftalık Tablo Alışkanlığı

Konkordato sonrası ayakta kalan şirketlerle düşenler arasındaki en belirgin fark, nakit takibinin sıklığı. Bu dönemde ayda bir mizan ya da bilanço bakmak yetmez; çünkü taksit vadeleri ay ortasına, tahsilatlar ay sonuna düşebilir.

Önerdiğimiz 13 haftalık tabloda en az şunlar olmalı:

• Kesinleşmiş tahsilatlar ile "umulan" tahsilatların ayrı satırlarda gösterilmesi

• Proje taksitleri, kamu borcu taksitleri ve rehinli kredi taksitleri

• Maaş, kira, enerji gibi ertelenemeyen giderler

• Hammadde ve stok alımları, özellikle peşin çalışmak zorunda kaldığınız tedarikçiler

• Her haftanın sonunda kalan nakit ve bir "kötü senaryo" satırı

Tablo her pazartesi güncellenir, cuma günü gerçekleşenle karşılaştırılır. Sapma iki hafta üst üste yüzde 10'u geçiyorsa bunu alarm işareti sayıyoruz; o noktada ya tahsilat hızlandırılır ya gider kısılır ya da ilgili alacaklıyla önceden konuşulur. Bunlar bizim sahada kullandığımız pratik eşikler, kanuni bir zorunluluk değil.

Bu dönemde yeni yatırım, makam aracı alımı veya ortaklara kâr payı dağıtımı gibi kararları da ertelemek gerekir. Alacaklılar indirime katlanmışken patronun yeni araç alması hem güveni sarsar hem de kötüniyet tartışmasına kapı aralayabilir.

Bankalar ve Tedarikçilerle Güveni Yeniden Kurmak

Tasdikten sonraki ilk aylarda çoğu tedarikçi peşin ya da kısa vadeli çalışmak ister. Bunu kişisel algılamayın; aynı tedarikçi muhtemelen projede indirime katlanmış biri. Güven kâğıt üzerinde değil, tutulan küçük sözlerle geri gelir.

• Kademeli vade talebi: İlk üç ay peşin, sonraki üç ay 15 gün, ardından 30 gün gibi kademeli bir geçiş önerin.

• Şeffaf bilgi: Kilit tedarikçilere üç ayda bir kısa bir durum notu gönderin: Proje ödemeleri ne durumda, sipariş hacmi nasıl gidiyor.

• Bankalarla tek muhatap: Her bankayla şirketten tek bir kişinin konuşmasını sağlayın. Farklı kişilerden farklı rakam duyan banka, en temkinli kararı verir.

• Alternatif finansman: Banka kredisine erişim bir süre sınırlı kalabilir. Faktoring, alıcı finansmanı veya ortakların sermaye koyması gibi seçenekleri KOBİ'lerde finansman yazımızda ele almıştık.

Kredi kayıtlarındaki izlerin ne zaman ve nasıl silineceği, kayda ve kuruma göre değişen bir konu. Burada genel bir süre vermek yanıltıcı olur; bunu bankanızla ve mali danışmanınızla somut olarak değerlendirmenizi öneririz.

Vergi Tarafında Sürpriz: Silinen Borç Kâra Dönüşebilir

Pek az patronun aklına gelen ama mali müşavirlerin dikkatle izlediği bir konu var. Konkordatoyla vazgeçilen borç kısmı, Vergi Usul Kanunu m. 324 uyarınca borçlunun defterlerinde özel bir karşılık hesabına alınır. Bu tutar, alacaktan vazgeçildiği yılın sonundan başlayarak üç yıl içinde zararla itfa edilmezse kâr hesabına aktarılır ve vergi matrahına girebilir.

Örneğin Samsun'da hırdavat toptancılığı yapan bir firmanın 8 milyon TL'lik borcunun 3 milyon TL'si konkordatoyla silindiyse ve bu tutar üç yıl içinde zararlarla kapanmazsa, kalan kısım kâr olarak vergilendirilebilir. Bu ihtimali nakit planına baştan eklemek gerekir. Üç yıllık sürenin nasıl hesaplanacağı konusunda farklı yorumlar bulunduğu için mali müşavirinizle somut bir hesap yapmanızı öneririz.

Krizi Doğuran Alışkanlıkları Değiştirmek

Konkordato bir hastalığın tedavisinden çok bir ameliyata benzer. Ameliyattan sonra eski yaşam tarzına dönen hastanın başına ne geliyorsa, eski yönetim alışkanlıklarına dönen şirketin başına da o geliyor.

Sahada en sık değiştirmek zorunda kaldığımız alışkanlıklar şunlar:

• Şirket kasası ile patronun cebinin ayrılmaması, şirket hesabından şahsi harcama yapılması

• Ürün ya da müşteri bazında kârlılık bilinmeden her siparişin kabul edilmesi

• Tek bir büyük müşteriye bağımlılık; cironun yarısı tek alıcıdan geliyorsa risk sizin elinizde değildir

• Kısa vadeli kredilerle uzun vadeli yatırım finanse etmek

• Yetki devredilmemesi, her ödeme onayının patrona takılması

Bu dönüşüm için profesyonel kriz yönetimi yaklaşımını ve ortakların aile bireyi olduğu şirketlerde aile şirketlerinde konkordato yazımızda anlattığımız yönetim kurallarını birlikte okumanızı öneririz. Uygulama dönemini bağımsız bir konkordato danışmanlığı desteğiyle izletmek de, özellikle kayyım atanmamış dosyalarda, iç disiplini korumanın pratik bir yolu.

Sahada Gördüğümüz: Aydın'da incir ve kuru meyve işleyip ihraç eden, 45 çalışanlı bir firma, projesi tasdik edildikten sonra ilk on aydaki taksitleri günü gününe ödedi. On birinci ayda Avrupa'daki ana alıcısının siparişleri yüzde 30 düştü. Patron, taksit gününü beklemeden en büyük üç alacaklıyı ziyaret etti; yeni sipariş tablosunu ve 13 haftalık nakit planını masaya koydu. Üç alacaklı da iki taksitin birkaç ay ötelenmesini kabul ettiklerini yazılı olarak bildirdi ve firma ertesi sezon açığı kapattı. Aynı dönemde benzer bir sorun yaşayan başka bir dosyada ise patron "nasılsa toparlarız" diyerek sessiz kaldı; birkaç hafta içinde ilk fesih talebi geldi. İki dosya arasındaki fark rakamlarda değil, iletişimin zamanlamasındaydı.

Sık Sorulan Sorular

Konkordato tasdik edildikten sonra şirket yeniden kredi kullanabilir mi?

Kanunda tasdik sonrası kredi kullanmayı genel olarak yasaklayan bir hüküm yok; ancak bankaların kredi politikaları ve kayıtlardaki izler nedeniyle erişim bir süre zorlaşabilir. Proje ödemelerini düzenli yapan ve şeffaf raporlama sunan firmaların zamanla banka ilişkisini yeniden kurabildiğini görüyoruz.

Bir taksiti kaçırırsam konkordato tamamen düşer mi?

Kural olarak hayır. Kendisine ödeme yapılmayan alacaklı, konkordatonun yalnızca kendisi bakımından feshini isteyebilir (İİK m. 308/e). Ancak birden fazla alacaklının fesih yoluna gitmesi, şirketi fiilen eski borç yüküne geri döndürebilir. Konkordatonun tamamen feshi ise kötüniyet gibi ayrı şartlara bağlıdır (İİK m. 308/f).

Konkordato sonrası vergi ve SGK borçlarımı nasıl öderim?

Bu borçlar, faiz ve fer'ileriyle birlikte konkordatonun dışındadır; projeyle indirilmez. Genellikle ilgili kurumlara başvurularak tecil ve taksitlendirme imkânları değerlendirilir. Taksit şartları borç türüne ve güncel mevzuata göre değiştiği için mali müşavirinizle birlikte plan yapmanız gerekir.

Kayyım atanmışsa şirketi kim yönetir?

Kayyım, tasdik edilen konkordatonun yerine getirilmesini sağlamak için atanır. Görevinin kapsamı tasdik kararında belirlenir; birçok dosyada gözetim ve raporlamayla sınırlı kalırken mahkeme daha geniş tedbirlere de hükmedebilir. Bu yüzden kararın ilgili bölümünü avukatınızla birlikte dikkatle okumanız gerekir.

Serinin Sonunda

Bu yazıyla 12 bölümlük konkordato serimizi tamamlıyoruz. Serinin başına dönmek isterseniz Konkordato Nedir? yazısı iyi bir başlangıç; sürecin teknik adımları için konkordato sürecini adım adım anlattığımız yazıya, sık düşülen tuzaklar için de konkordatoda yapılan hatalar yazımıza göz atabilirsiniz.

Durumunuzu değerlendirmek isterseniz ücretsiz ön görüşme talep edebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut durumunuz için uzman değerlendirmesi gerekir.